ادب ایران - از هزاردستان تا بوف کور

ادب ایران - از هزاردستان تا بوف کور

http://www.dibache.com/ پروفسور الول ساتن

 برگردان: مجید مصطفوی

مطلب زیر، ترجمه متن سخنرانی پروفسور الول ساتن در سی‌وپنجمین کنگره بین‌المللی «قلم» p.e.n است که در شهر «آبیجان» ساحل عاج تحت عنوان کلی «افسانه‌ها و اسطوره‌ها به مثابه منبع‌الهام هنر و ادبیات» برگزار شد و از کتاب «ایران و اسلام: یادنامه مرحوم ولادیمیر مینورسکی» برداشته شده است.

 ایران، با تاریخ صدها ساله‌اش، همواره یکی از منابع غنی ادبیات مردمی و افسانه‌های عامیانه بوده است. همچنین جایگاهی برای ادبیات مکتوب کهن و بسیار گسترده‌ای بوده که در دوران‌هایی به شدت تحت نفوذ و تاثیر این منابع مردمی و توده‌ای و در زمان‌هایی دیگر در اختیار اقلیت روشنفکر و طبقه اشراف بوده است. طی 50 سال اخیر دگرگونی‌های سریع و گسترده‌ای در شئون اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران به وقوع پیوسته است. 

تلقی قدما از وطن

تلقی قدما از وطن  /   دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی

یکى از عمده‌ترین مسائل عاطفى، که حوزة گسترده‌اى از تأملات انسان را در دوران ما به‌ خود مشغول داشته، مسئلة وطن است. دسته‌اى با شیدایى تمام از مفهوم وطن سخن‌ مى‌گویند و جمعى نیز بر آنند که وطن حقیقتى ندارد. زمین است و آدمیان، همه‌جا وطن‌ انسان است و جهان را وطن انسان مى‌شمارند. آنچه مسلم است این است که مفهوم وطن‌ و وطن‌پرستى در ادوار مختلف تاریخ بشر و در فرهنگ‌هاى متفاوت انسانى وضع و حالى‌ یکسان ندارد. در بعضى از جوامع شکل و مفهوم خاصى داشته و در جوامع دیگر شکل‌ و مفهوم دیگر. حتى در یک جامعه نیز در ادوار مختلف ممکن است مفهوم وطن، به‌ تناسب هیأت اجتماعى و ساختمان حکومتى و بنیادهاى اقتصادى و سیاسى، تغییر کند؛ چنانکه خواهیم دید.

ماهی سیاه کوچولو صمد بهرنگی

ماهی سیاه کوچولو 

شب چله بود. ته دریا ماهی پیر دوازده هزار تا از بچه ها و نوه هایش را دور خودش جمع کرده بود و برای آنها قصه می گفت:
"یکی بود یکی نبود. یک ماهی سیاه کوچولو بود که با مادرش در جویباری زندگی می کرد.این جویبار از دیواره های سنگی کوه بیرون می زد و در ته دره روان می شد.
خانه ی ماهی کوچولو و مادرش پشت سنگ سیاهی بود؛ زیر سقفی از خزه. شب ها ، دوتایی زیر خزه ها می خوابیدند. ماهی کوچولو حسرت به دلش مانده بود که یک دفعه هم که شده، مهتاب را توی خانه شان ببیند!

 

هوشنگ ایرانی

یگانه راز ایرانی

محمد آزرم:«هوشنگ ایرانی» در تاریخ شعر ایران، نام اسرارآمیزی است؛ در فاصله سال‌های 1329 تا 1334 بسیار شنیده می‌شد بدون اینکه چیزی از شعرهایش را خوانده باشند. بد و بیراه‌هایی که ترکیب طرفداران شعر کلاسیک و پیروان شعر«نیما» (و البته خود نیمایوشیج) نثارش می‌کردند همه به خاطر شعر «کبود» بود که چیزی از آن نمی‌فهمیدند، جز ترکیب زبانی «جیغ بنفش»، و نفهمیدند که چه بد ترکیب شده‌اند تا نیم قرن سکوت را به شعر ایرانی تحمیل کنند. حالا از سال 1380 که امکان خواندن شعرها و نوشته‌هایش فراهم شده و فضایی مثبت و جذاب پیرامون نامش شکل گرفته، برخی از طرفداران تئوری شعر نیمایی، سعی می‌کنند علت ناکارآمد شدن شعر نیمایی و دستور زبانی را که نیما برای شعر نوشته، به بازگشت دوباره نام هوشنگ ایرانی نسبت دهند و تصور می‌کنند «شعر زبان» ،«شعر متفاوط» و شعرهایی که رفتاری افراطی در شکل شعر دارند، ادامه شعر هوشنگ ایرانی هستند. اما شعر«متفاوط» شعری «خود مشروعیت‌بخش» است. پس نیازی نیست که نامی را آلترناتیو نام دیگری کند تا تاریخی جعلی بسازد. پیش از این هم نوشته‌ام که بازی با شعر هوشنگ ایرانی را برای بازگرداندن او به جایگاهی که در گذشته شعر باید می‌داشت و از او دریغ شد، انجام نمی‌دهم. همراه با لذت شخصی دارم موقعیت جدیدی برای شعر و برای این شعر می‌سازم. موقعیتی متغیر تا بتواند در آینده شعر هم، برای خود جایگاهی تدارک ببیند.

جیغ بنفش و هوشنگ ایرانی

جیغ بنفش کی بود؟ ها

 

همزمان با شکل گیری حرکت های جدید در شعر دهه هفتاد ، به یکباره جامعه ادبی ایران به بررسی زندگی و شعر یکی از شاعران معاصر پرداخت. هوشنگ ایرانی شاعر نوگرا در دهه سی شمسی یکی از کسانی است که منتقدین امروز، دستاوردهای جدید شعر فارسی را به او نسبت می دهند.

بوف کور

بوف کور

از معروفترین داستانهای معاصر فارسی و شاهکار صادق هدایت (1281ـ1330ش ).

این داستان کم حجم و در دو بخش است . زمان بخش اول اواخر دورة قاجار و اوایل دورة پهلوی است زیرا از خندق دور شهر (ص 14) و دو قران و یک عباسی (ص 49) تختخواب (ص 43) و کالسکة نعش کش (ص 45) سخن می رود. مکان تهران است چون به شهری اشاره شده که نزدیک شاه عبدالعظیم است (ص 48). زمان بخش دوم کهنتر است و در آن از پیه سوز (ص 65) و دو درهم و چهار پشیز (ص 149) یاد می شود هر چند از تریاک (ص 118) و قلیان (ص 114) هم سخن می رود که از نظر زمانی به آن اعتراض شده و نویسنده پاسخ داده که قصدش نوشتن داستان تاریخی نبوده است (کاتوزیان ص 29). مکان بخش دوم ری باستان است در روزگاری که هنوز آباد و عروس شهرهای دنیا بوده است (ص 74) و می توان زمان این بخش از داستان را پیش از حملة مغول فرض کرد.

آئینه هویت ایرانی آذرآبادگان و آران ایران

آئینه هویت ایرانی آذرآبادگان و آران ایران (آذربایجان)

درﺁمدی بر ادبیات مرثیه ترکی

خلاصه مقاله:
مردم ایران تا قبل از دولت صفوی از داشتن دولت ملی محروم بودند ظهور دولت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران و احیای قدرت و شوکت دوران ساسانیان دوره جدید تاریخ ایران بود . رسمیت یافتن تشیع در ایران و تهاجمات پی در پی ترکان عثمانی به ﺁذربایجان و اردن باعث تقویت هرچه بیشتر احساسات شیعی در این نواحی بود به ویژه ﺁنکه در این دوره زبان گفتاری مردم این نواحی هم به ترکی ﺁذری تغییر یافته بود بدون ﺁنکه بستر فرهنگی و ادبی تغییری نماید زیرا زبان و ادب فارسی زبان فرهنگی سراسری ایرانیان همواره در جایگاه ملی رفیع خود حضور داشت

سمبل شعر ِ "شهری"

شعر فروغ، به عنوان سمبل شعر ِ "شهری" و شعری که با دنبال کردن سنت ِ نیما، تمام عناصر آن از قبیل واژه‌ها، تعابیر، لحن بیان و مصادیق، بازتاب نوع جدیدی از زندگی و اندیشه "شهری" زن ایرانی است، می‌تواند مبدائی برای مدرنیته متاخر در شعر زن تلقی شود. و در روند ِ همین مدرنیته بود که تلقی‌های شعری، دچار دگرگونی‌های بنیادین شد. به مین اعتبار، تلقی ِ آسمانی و مُثلی از شعر به عنوان ِ متنی که در پی بیان خاطرات ِ ازلی‌ست، جای خود را به تلقی جدیدی داد که شعر را کاملا زمینی، خاکی و از جنس ملموس‌ترین تجربیات ِ زیستی ِ انسان ِ عصر مدرن با تمام خطاها و نقصان‌هایش می‌دانست. بدین ترتیب، کلی‌گرایی ِ شعر کلاسیک، به جزئی‌نگری تبدیل شد. بی‌مکانی ِ شعر قدیم، جای خود را به شعری با تشخص ِ زمانی و مکانی داد. شعر جدید، برخلاف شعر گذشته که عرصه غیاب ِ شاعر بود، تا بیان خصوصی‌ترین حالات شخصی و کنش‌های فردی ِ شاعر پیش رفت.

باور به‌ «نحوست‌ تربیع‌» و تأثیر آن‌ بر آثار ادبی و هنری

عمادالدین‌ شیخ‌ الحکمایی‌

باور به‌ «نحوست‌ تربیع‌» و تأثیر آن‌ بر آثار ادبی و هنری

(بریدن‌ گوشه‌ای‌ از سند برای‌ از بین‌ بردن‌ شکل‌ چهارگوشِ آن)

ناقص کردن‌ عمدی‌ کاغذ اسناد: پیشینه‌ و تحوّل‌ آن:‌

 کسانی‌ که‌ مستقیمن با اسناد تاریخی‌ سروکار دارند، احتمالن بریدگی‌ گوشه ی‌ سمت‌ راست‌ پایین‌ برخی‌ از اسناد توجه‌شان‌ را به‌ خود جلب‌ کرده‌ است‌. هدف‌ این‌ گفتار‌، ارایه ی‌ پیشینه‌ و ریشه‌یابی‌ این موضوع‌، و سیر تحول‌ شکل‌ این‌ پدیده‌ در اسناد تاریخی‌ است‌. ما همچنین‌ کوشیده‌ایم‌ گسترش‌ این‌ اندیشه‌ در دیگر هنرها را به‌ اجمال‌ مورد بررسی‌ قرار دهیم‌.

 در میان‌ سندپژوهان‌ معاصر، هریبرت‌ بوسه‌ در بررسی‌ فرمان های‌ صفوی‌ این‌ موضوع‌ را مورد توجه‌ قرار داده‌ و به‌ نقل‌ از شاردن‌ این‌ امر را خرافی‌ و نشان‌ از نقص‌ در همه ی‌ امور دنیوی‌ می‌داند. وی‌ سپس‌ می افزاید که‌ «ما هیچ‌ توضیحی‌ نداریم‌ که‌ به‌ این‌ مطلب‌ اضافه‌ کنیم‌.»

از عاشقانه تا مادرانه، از غزل تا روایت

فرشته مولوی

از عاشقانه تا مادرانه، از غزل تا روایت

(درباره ی سیمین بهبهانی)

اگر انقلاب مشروطیت را آغاز بیداری ایران از گذر آشنایی با مدرنیته یا تجدد بدانیم، دگرگونی نثر، تولد شعر نو، و پدیداری رمان و داستان کوتاه به مفهوم امروزی را هم رویدادهایی انقلابی می بینیم که پایه گذار ادبیات مدرن ایرانند.

در این دوره ی صد ساله در میان شاعران زن سه تن نام آورترینند: پروین اعتصامی، سیمین بهبهانی، و فروغ فرخزاد. مقایسه ی این سه موضوع مقاله هایی {از میهن بهرامی و پرتو نوری علا در نیمه ی دیگر. جلد ۲. شماره ی ۱. ۱۳۷۲} بوده است. در این نوشته محور سیمین بهبهانی است، اما به ناگزیر به دو دیگر به ویژه پروین اعتصامی هم پرداخته می شود. تصویر ماندگار این سه شاعر زن نامدار در ذهن من تصویر دو دختر و یک مادر است و اشاره ی به آن در همین آغاز از این روست که نقطه ی آغاز تامل من در موضوع این نوشته بوده است.